در بسیاری از کشورهای پیشرفته، مناسب‌سازی معابر و حمل‌ونقل عمومی، دسترسی به آموزش و فناوری‌های کمکی، فراهم‌کردن فرصت‌های شغلی و حمایت از استقلال افراد دارای معلولیت بینایی، بخشی از برنامه‌های مدیریت شهری و سیاست‌های اجتماعی به شمار می‌رود. در این کشورها، هرچند همچنان چالش‌هایی وجود دارد، تلاش می‌شود نابینایان بتوانند با اتکا به توانایی‌های خود، حضوری مستقل و فعال در جامعه داشته باشند.
اما در تبریز، روایت نابینایان از زندگی روزمره، تصویر دیگری را به نمایش می‌گذارد؛ از دشواری رسیدن به محل فعالیت‌های اجتماعی و آموزشی گرفته تا موانع اشتغال، هزینه‌های سنگین درمان، کمبود امکانات و ناایمنی پیاده‌روها. این مشکلات، در کنار محدودیت‌های اقتصادی، گاه حتی حضور در جمع دوستان و بهره‌مندی از خدمات یک تشکل حمایتی را نیز دشوار می‌کند.
به مناسبت ۲۳ مهرماه، روز جهانی عصای سفید، چند تن از خبرنگاران با حضور در دفتر جامعه نابینایان آذربایجان شرقی، پای صحبت‌های مدیرعامل و اعضای هیئت‌مدیره این مجموعه نشستند تا از نزدیک با مشکلات، دغدغه‌ها و مطالبات این جامعه آشنا شوند.
در این نشست، فرهاد عبدوی، مدیرعامل جامعه نابینایان آذربایجان شرقی، به همراه دکتر انصاری، دکتر فتحی و آقای فیضی، از مشکلات و کمبودهایی سخن گفتند که به گفته آنان، سال‌هاست زندگی نابینایان را تحت تأثیر قرار داده و برای رفع آن‌ها، توجه جدی‌تر مسئولان را می‌طلبد.
استقلال، حق هر انسان است؛ روایت تلخ نابینایان از موانعی که هنوز پابرجاست
فرهاد عبدوی در ابتدای این نشست، هدف از برگزاری چنین دیدارهایی را تبیین مشکلات گسترده جامعه نابینایان و معرفی ظرفیت‌ها، توانمندی‌ها و نیازهای آنان عنوان کرد و گفت: جامعه نابینایان آذربایجان شرقی از سال ۱۳۶۰ فعالیت خود را آغاز کرده است. در سال‌های گذشته، به دلیل نبود مکان مشخص، جلسات بیشتر در منازل دوستان برگزار می‌شد و طبیعتاً امکان فعالیت‌های گسترده و منسجم به شکل امروز وجود نداشت.
وی ادامه داد: اکنون با شکل‌گیری و فعالیت این مرکز، تلاش می‌کنیم توانمندی‌های جامعه هدف را شناسایی کنیم، ظرفیت‌های موجود را مورد بررسی قرار دهیم، آسیب‌ها و تهدیدهای پیش روی نابینایان را بشناسیم و همه فعالیت‌ها را بر اساس نیازهای واقعی این قشر سامان دهیم.
دفتری که رسیدن به آن خود به یک مشکل تبدیل شده است
مدیرعامل جامعه نابینایان آذربایجان شرقی با اشاره به نامناسب‌بودن موقعیت مکانی دفتر این مجموعه اظهار کرد: محل فعلی دفتر با شرایط جسمی و نیازهای رفت‌وآمد اعضا تناسب کافی ندارد. در این محدوده، دسترسی مناسبی به تاکسی، مترو و اتوبوس و دیگر واسائط حمل و نقل عمومی وجود ندارد و نابینایان برای رسیدن به مرکز با دشواری‌های زیادی روبه‌رو هستند.
وی تاکید کرد: استفاده از خودروهای دربستی نیز به دلیل مشکلات معیشتی و محدودیت درآمد بسیاری از اعضا، امکان‌پذیر نیست. عبور از عرض خیابان و مواجهه با تردد خودروها نیز خطرات و مشکلات را دوچندان می‌کند.
عبدوی تصریح کرد: از سوی دیگر، کوچک‌بودن فضای دفتر اجازه نمی‌دهد به‌درستی پاسخگوی نیازهای اعضا باشیم و فعالیت‌های آموزشی، فرهنگی و اجتماعی را متناسب با ظرفیت و توانمندی این عزیزان گسترش دهیم و این مهم برای جامه هدف آزار دهند شده است.
هزینه‌های درمان؛ مانعی دیگر در مسیر زندگی نابینایان
وی یکی دیگر از مشکلات این قشر را هزینه‌های درمان و تعرفه‌های پزشکی دانست و گفت: بالا بودن هزینه‌های پزشکی و نداشتن بیمه تکمیلی از سوی برخی اعضا، روند درمان را با دشواری مواجه کرده است. در شرایطی که بسیاری از افراد با مشکلات معیشتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، تأمین هزینه‌های درمان نیز به دغدغه‌ای جدی تبدیل می‌شود.
اشتغال؛ مطالبه‌ای فراتر از یک شغل ساده
مدیرعامل جامعه نابینایان آذربایجان شرقی، اشتغال را یکی از اساسی‌ترین خواسته‌های این مجموعه عنوان کرد و گفت: در گذشته، شماری از نابینایان در ادارات به‌عنوان اپراتور تلفن و تلفنچی مشغول به کار می‌شدند، اما با گسترش سامانه‌های دیجیتال، بخش قابل‌توجهی از این فرصت‌های شغلی نیز از بین رفته است.
وی ادامه داد: در میان اعضای جامعه نابینایان، افراد تحصیل‌کرده‌ای با مدرک دکتری و کارشناسی ارشد حضور دارند که باید متناسب با دانش، تخصص و توانایی‌هایشان، زمینه اشتغال برای آنان فراهم شود.
عبدوی با اشاره به بازنشستگی تعدادی از همکاران نابینا در برخی شهرداری‌ها اظهار کرد: با بازنشسته‌شدن این افراد، امکان ایجاد فرصت‌های شغلی برای چند نفر فراهم شده است، اما تحقق این موضوع به همراهی شهردار تبریز و اعضای شورای اسلامی شهر نیاز دارد و ما آن را در دیدار اخیر با اعضای شورای شهر مطرح کردیم.
وی تأکید کرد: ما نیز معتقدیم پرچم استقلال هر انسان، شغل پایدار و درآمد پایدار اوست؛ زیرا فرد باید بتواند با تکیه بر توانایی‌های خود، هزینه‌های زندگی‌اش را تأمین کند و از استقلال اقتصادی برخوردار باشد.
مسکن؛ دغدغه‌ای سنگین بر دوش خانواده‌های نابینا
عبدوی، مشکل مسکن را از دیگر مسائل اساسی جامعه نابینایان دانست و خواستار اقدام فوری مسئولان برای رسیدگی به وضعیت این قشر شد.
وی تأکید کرد: با توجه به شرایط دشوار اقتصادی و نیازهای ویژه برخی از افراد دارای معلولیت بینایی، انتظار می‌رود مسئولان برای تأمین مسکن مناسب و کاهش فشارهای معیشتی این خانواده‌ها، تدابیر مؤثرتری اتخاذ کنند.
پیاده‌روهای ناایمن؛ هر قدم می‌تواند به حادثه‌ای تلخ منجر شود
یکی از نگران‌کننده‌ترین بخش‌های سخنان مدیرعامل جامعه نابینایان آذربایجان شرقی، وضعیت نامناسب معابر و پیاده‌روهای شهری بود.
وی با اشاره به ضرورت مناسب‌سازی محیط شهری گفت: متأسفانه بارها شاهد بوده‌ایم که اعضای جامعه نابینایان به دلیل موانع موجود در مسیرهای تردد، دچار حادثه شده و دست یا پایشان شکسته است. این وضعیت نشان می‌دهد که مناسب‌سازی معابر، صرفاً یک اقدام عمرانی نیست، بلکه مستقیماً با سلامت، امنیت و استقلال شهروندان ارتباط دارد.
عبدوی با اشاره به آماری که در این نشست مطرح کرد، افزود: بر اساس این آمار، حدود ۳۷ درصد از محیط‌های مورد بررسی مناسب‌سازی شده‌اند و ۶۳ درصد همچنان با مشکل مواجه‌اند. این میزان از کمبود، ضرورت بازنگری در برنامه‌های مدیریت شهری و تسریع در اجرای طرح‌های مناسب‌سازی را آشکار می‌کند.
وی تأکید کرد: مطالبه ما روشن است؛ نابینایان نیز مانند دیگر شهروندان حق دارند بدون ترس از برخورد با موانع، سقوط یا تصادف، در شهر رفت‌وآمد کنند.
از آموزش قرآن تا تئاتر؛ ظرفیت‌هایی که به حمایت نیاز دارند
مدیرعامل جامعه نابینایان آذربایجان شرقی با اشاره به فعالیت‌های فرهنگی و آموزشی این مجموعه گفت: در این مرکز، کلاس‌های مختلفی از جمله آموزش تئاتر، کامپیوتر، قرآن و مداحی برگزار می‌شود و تلاش داریم زمینه شکوفایی استعدادها و افزایش توانمندی اعضا را فراهم کنیم.
وی افزود: با وجود این فعالیت‌ها، حمایت مورد انتظار از سوی برخی نهادهای مسئول، به‌ویژه سازمان بهزیستی، هنوز محقق نشده است. درخواست‌هایی برای دریافت کمک مطرح کرده‌ایم، اما همچنان در انتظار پاسخ و نتیجه هستیم.
عبدوی با اشاره به محدودیت فضای کاری مرکز اظهار کرد: همان‌طور که توضیح دادم، کوچک‌بودن دفتر و نامناسب‌بودن موقعیت مکانی آن، امکان گسترش فعالیت‌ها و پاسخگویی شایسته به اعضا را محدود کرده است.
وی همچنین اظهار داشت: قرارگرفتن دفتر در داخل پارک و وجود برخی ناهنجاری‌ها در محیط اطراف، موجب شده است خانواده‌ها برای حضور در این محل با نگرانی‌هایی مواجه باشند. این وضعیت، ضرورت انتقال مرکز به مکانی مناسب‌تر و امن‌تر را دوچندان می‌کند.
حمایت از تئاتر نابینایان؛ چرا باید همه‌چیز به تأییدهای بعدی موکول شود؟
عبدوی با اشاره به مشکلات حمایت مالی از فعالیت‌های هنری این مجموعه اظهار کرد: برای دریافت کمک در زمینه تئاتر، به ما گفته‌اند فعالیت خود را ادامه دهید و اگر مسئولان مربوط از تهران آمدند و فعالیت شما را تأیید کردند، آن‌گاه برای حمایت اقدام خواهد شد.
وی افزود: چنین رویکردی، ادامه برنامه‌ریزی و فعالیت مستمر را دشوار می‌کند. فعالیت‌های فرهنگی و هنری نابینایان نیز مانند دیگر برنامه‌های اجتماعی، به حمایت روشن، مستمر و قابل پیش‌بینی نیاز دارد.
درخواست ملاقات‌هایی که هنوز بی‌پاسخ مانده‌اند
مدیرعامل جامعه نابینایان آذربایجان شرقی با انتقاد از بی‌پاسخ‌ماندن برخی درخواست‌های ملاقات گفت: برای دیدار با شماری از مدیران، مسئولان و شهرداران و طرح مستقیم مشکلات جامعه نابینایان، درخواست‌هایی ارائه کرده‌ایم، اما تاکنون پاسخ مؤثری دریافت نکرده‌ایم.
وی تصریح کرد: از جمله این درخواست‌ها، پیگیری‌هایی از استانداری و شهرداری منطقه یک بوده است که امیدواریم با توجه جدی‌تر مسئولان همراه شود.
عبدوی تأکید کرد: هدف ما صرفاً بیان مشکلات نیست؛ می‌خواهیم با گفت‌وگو و همکاری مسئولان، راهکارهایی عملی برای بهبود شرایط زندگی نابینایان پیدا کنیم.
پیشنهاد واگذاری پارکینگ؛ راهکاری برای تأمین هزینه‌های مرکز
وی با اشاره به محدودیت منابع مالی این مجموعه تاکید نمود: یکی از پیشنهادهای ما این بود که پارکینگ ورودی این محل در اختیار جامعه نابینایان قرار گیرد تا درآمد حاصل از آن، صرف هزینه‌های مرکز و ادامه فعالیت‌های آموزشی و فرهنگی شود؛ اما با این پیشنهاد نیز موافقت نشد.
عبدوی خاطر نشان شد: در شرایطی که منابع مالی کافی در اختیار نداریم، ناچار شده‌ایم از اموال شخصی خود برای ادامه فعالیت‌های این مجموعه استفاده کنیم. روشن است که تداوم فعالیت یک مرکز اجتماعی نباید به فداکاری و هزینه‌کرد شخصی مدیران و اعضای آن وابسته باشد.
وی با اشاره به برخی تجربه‌ها در تهران اظهار داشت: در برخی فرهنگسراها، فضاهایی برای فعالیت نابینایان اختصاص یافته و زمینه‌هایی نیز برای اشتغال آنان فراهم شده است. انتظار داریم در تبریز هم با بهره‌گیری از چنین تجربه‌هایی، زمینه فعالیت مستقل و مؤثر جامعه نابینایان فراهم شود.
پارک خودرو روی پیاده‌رو؛ مانعی که باید جدی گرفته شود
مدیرعامل جامعه نابینایان آذربایجان شرقی در بخش دیگری از سخنان خود، خواستار برخورد مؤثرتر پلیس با خودروهایی شد که در پیاده‌روها پارک می‌کنند و مسیر تردد نابینایان را می‌بندند.
وی عنوان داشت: از پلیس انتظار داریم در برابر این تخلفات حساسیت بیشتری نشان دهد. اگر تصاویر خودروهای متخلف ارسال می‌شود، شایسته است موضوع در کوتاه‌ترین زمان ممکن بررسی شود و مطابق مقررات، با متخلفان برخورد بازدارنده صورت گیرد.
عبدوی تأکید کرد: پیاده‌رو باید محل امن رفت‌وآمد عابران باشد، نه فضایی برای پارک خودروها؛ زیرا یک مانع ساده برای دیگران ممکن است برای فرد نابینا به حادثه‌ای جدی منجر شود.
گلایه مربیان از هزینه‌های سرسام‌آور رفت‌وآمد
در ادامه این نشست، برخی از افراد حاضر که به‌عنوان مربی در این مجموعه فعالیت می‌کردند، از هزینه‌های سنگین ایاب‌وذهاب گلایه کردند.
آنان معتقد بودند که استقرار دفتر جامعه نابینایان در محلی مناسب‌تر، با دسترسی آسان به وسایل حمل‌ونقل عمومی، می‌تواند بخش مهمی از مشکلات رفت‌وآمد اعضا و مربیان را کاهش دهد.
به اعتقاد آنان، محل فعالیت چنین مجموعه‌ای باید به‌گونه‌ای انتخاب شود که حضور در کلاس‌ها، شرکت در برنامه‌های فرهنگی و بهره‌مندی از خدمات آموزشی، مستلزم پرداخت هزینه‌های سنگین حمل‌ونقل نباشد.
در میان همه دشواری‌ها، هنوز چراغ امید روشن است
با وجود تمام مشکلاتی که در این نشست مطرح شد، جامعه نابینایان آذربایجان شرقی فعالیت‌های اجتماعی و انسانی خود را ادامه داده است.
از جمله اقدامات قابل‌توجه این مجموعه، کمک به آزادی یک زندانی محکوم به حبس به دلیل بدهی غیرعمدی بوده است؛ اقدامی که نشان می‌دهد اعضای این جامعه، با وجود دشواری‌های زندگی خود، همچنان به مسئولیت اجتماعی و کمک به دیگران توجه دارند.
این اقدام، جلوه‌ای از ظرفیت انسانی و اجتماعی نابینایان است؛ ظرفیتی که اگر با حمایت مناسب نهادهای مسئول همراه شود، می‌تواند در عرصه‌های فرهنگی، آموزشی و اجتماعی بیش از پیش شکوفا شود.
سخن پایانی؛ روز عصای سفید، روز شنیدن صداهایی است که نباید نادیده گرفته شوند
روز جهانی عصای سفید، تنها فرصتی برای یادآوری شرایط افراد دارای معلولیت بینایی نیست؛ این روز باید یادآور مسئولیت دستگاه‌های اجرایی، مدیریت شهری و نهادهای حمایتی در برابر حقوق شهروندی آنان باشد.
آنچه از سخنان مدیرعامل و اعضای جامعه نابینایان آذربایجان شرقی برمی‌آید، این است که خواسته‌های آنان فراتر از کمک‌های مقطعی و وعده‌های مناسبتی است. آنان مکانی مناسب برای فعالیت، معابر ایمن، دسترسی آسان به حمل‌ونقل عمومی، فرصت‌های شغلی متناسب با تحصیلات و توانایی‌ها، حمایت درمانی و مسکن مناسب می‌خواهند.
مطالبه اساسی نابینایان تبریز روشن است: حق زندگی مستقل، اشتغال پایدار، رفت‌وآمد ایمن و برخورداری از امکانات برابر باید از سطح وعده و شعار فراتر رود و به اقدام عملی تبدیل شود.
اکنون انتظار می‌رود مسئولان استان، شهرداری تبریز، شورای اسلامی شهر، سازمان بهزیستی و دیگر دستگاه‌های مرتبط، با برگزاری نشستی مشترک و تعیین برنامه‌ای زمان‌بندی‌شده، برای حل مشکلات مطرح‌شده اقدام کنند؛ زیرا احترام واقعی به عصای سفید، در هموارکردن مسیر زندگی کسانی معنا پیدا می‌کند که حق دارند بدون تبعیض، با امنیت و عزت زندگی کنند.
